Raport Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem WHO dotyczący spożywania kawy i Yerba Mate

W maju 2016 grupa badawcza złożona z 23 naukowców z 10 krajów spotkała się w ramach International Agency for Research on Cancer (IARC) w Lyonie (Francja), aby zbadać potencjalnie rakotwórczy wpływ picia kawy, mate i gorących napojów na organizm.

Picie mate o niższej temperaturze zostało sklasyfikowane jako „nie kwalifikujące się jako kancerogenne dla ludzi” (Grupa 3).

Kawa jest jednym z najpowszechniej spożywanych napojów na świecie. Ma zróżnicowany i skomplikowany skład. Różnice wynikają z bardzo różnych metod produkcji i podawania. Po spożyciu, kofeina, kwasy chlorogenowe i inne składniki są absorbowane i rozprowadzane po całym ciele.

Rakotwórczy efekt picia kawy był po raz ostatni poruszany przez IARC w 1991r. Kawa została wówczas zaklasyfikowana jako „możliwie rakotwórcza dla ludzi” (grupa 2B) ze względu na częściowo udowodnioną korelację występowania raka pęcherza w badaniach na pacjentach z wykorzystaniem grupy kontrolnej, jak również w badaniach na zwierzętach. Nie udowodniono natomiast kancerogenności wobec damskich piersi, ani jelita grubego.

Na potrzeby niniejszej ewaluacji przygotowano grupę ponad 1000 studiów obserwacyjnych i eksperymentalnych. Podczas przeprowadzania sumarycznego epidemiologicznego dowodu kładziono specjalny nacisk na warunki analizowanych przypadków i zwracano uwagę na występowanie innych potencjalnie kancerogennych czynników mogących zaburzyć wyniki tego badania. Wśród wspomnianych czynników wymieniono przede wszystkim spożycie alkoholu i wyrobów tytoniowych. Nie wykazano zależności między piciem kawy a zachorowalnością na raka jelita w przypadku dziesięciu badań klinicznych i kilku badaniach populacyjnych w Europie, USA i Japonii ^[3-5].

W kilku badaniach relatywne ryzyko zachorowania było zwiększone w grupie mężczyzn, natomiast w grupie kobiet było niezmienione lub zmniejszone, co wynika najprawdopodobniej z czynnika tytoniowego lub zawodowego zwiększającego podatność organizmu na raka wśród mężczyzn. Grupa badawcza wykazała, że zmniejszone ryzyko zachorowalności mogło wynikać z niedokładnej w niektórych badaniach kontroli palenia wyrobów tytoniowych, które często jest mocno połączone dużym spożyciem kawy.

Dla porównania, pięć największych badań zachorowań na raka macicy pokazało odwrotną korelację z piciem kawy. Te wnioski zostały wyciągnięte na podstawie badań z użyciem grupy kontrolnej, jak również metaanalizy ^[6]. Odwrotna korelacja z piciem kawy jest również zauważalna w wynikach badań nad ryzykiem zachorowalności na raka wątroby w Azji, Europie i Ameryce Północnej. Metaanaliza wyników pokazała, że picie filiżanki kawy może obniżyć ryzyko wystąpienia raka o 15% ^[7].

Ponad 40 badań z użyciem grupy kontrolnej, oraz kohortowych, a także meta-analiza ^[8] niemal 1 miliona kobiet wykazały brak korelacji, lub nieistotną ujemną korelację między piciem kawy, a zapadalnością na raka piesi. Podobne rezultaty (brak korelacji) dały analizy wyników badań nad rakiem trzustki i prostaty. Pod tym samym kątem zrewidowano wyniki badań ponad dwudziestu innych odmian raka przeprowadzonych na mniejszą skalę. Wśród nich można wymienić raka płuc, jelita grubego, jamy brzusznej, przełyku, jamy ustnej, jajników, mózgu i dziecięcej leukemii. Wprawdzie ilość danych dla części tych schorzeń była skromna, grupa robocza osądziła, iż dowody na rakotwórczość kawy we wszystkich wymienionych badaniach są niewystarczające z uwagi na istotną niezgodność wyników tych samych badań przeprowadzanych w różnych ośrodkach, niewystarczającą kontrolę potencjalnych czynników zaburzających, błędy pomiaru, błędy przy wyborze grupy badawczej, jak również błędy w interpretacji wyników, a także zbyt małą próbę.

Synteza wszystkich powyższych wniosków pozwala na stwierdzenie, że nie ma dowodów na kancerogenność kawy pitej przez ludzi.

Kawa była oceniana pod kątem rakotwórczości na drodze kilku badań długoterminowych na myszach i szczurach. Testowano również wpływ tej używki na rozwój guzów, a także działanie antyrakowe u szczurów i chomików. Grupa robocza wywnioskowała, że nie można z wyników wspomnianych badań dowieść kancerogenności kawy u zwierząt laboratoryjnych. Picie kawy dało natomiast silne działanie przeciwutleniające w badaniach na ludziach, w tym w losowych próbach kontrolowanych ^[9].

Wyniki genotoksyczności w badaniach przeprowadzanych na ludziach były niespójne, a kawa nie indukowała uszkodzeń chromosomów u gryzoni. Niemniej jednak, kawa dała pozytywne wyniki prób mutagennych na bakteriach, ale tylko przy braku aktywacji metabolicznej bakterii. Kawa stymulowała apoptozę w ludzkich komórkach nowotworowych ^[10]. Udowodniono również umiarkowany wpływ spożywania kawy na redukcję ryzyka wystąpienia gruczołaka jelita grubego, a także poprawę stanu zdrowia chorych na zwłóknienie i marskość wątroby.

W związku z powyższym sklasyfikowano kawę jako substancję nie powodującą kancerogenności u ludzi (Grupa 3).

Wykazano natomiast, że związek między temperaturą spożywanych płynów a ryzykiem nowotworów u ludzi jest ścisły. Dodatkowo wykazano, że gorące napoje działają jako stymulant w rozwoju guzów u zwierząt laboratoryjnych. Mimo, iż mechanistyczny i analogiczne dowody niebezpieczeństw stosowania gorących naparów są rzadkością, to istnieje zależność między spożywaniem napojów o wysokiej temperaturze, a uszkodzeniami komórek mogącymi prowadzić do rozwoju nowotworów.

Na podstawie powyższych rozważań i i wagi dowodów, spożywanie gorących napojów o temperaturze powyżej 65ºC zostało sklasyfikowane jako „prawdopodobnie kancerogenne dla ludzi” (Grupa 2A). Ta ocena gorących napojów obejmuje picie gorącej mate. Natomiast picie mate o niższej temperaturze zostało sklasyfikowane jako „nie kwalifikujące się jako kancerogenne dla ludzi” (Grupa 3).

___