Jakie są rodzaje Yerba Mate i czym się różnią?

Jedna roślina – nieskończone możliwości ostrokrzewu paragwajskiego

Wszystkie rodzaje suszu Yerba Mate wytwarzane są z tej samej rośliny: Ilex paraguariensis, czyli ostrokrzewu paragwajskiego. Podobnie jak w świecie herbaty – gdzie pu-erh, zielona, biała, matcha czy earl grey pochodzą z jednej rośliny Camellia sinensis (herbata chińska) – tak i wszystkie rodzaje Yerba Mate, bez względu na typ, zawsze produkowane są z liści ostrokrzewu paragwajskiego rosnącego w Ameryce Południowej.

To, co różnicuje poszczególne susze / rodzaje Yerba Mate, to przede wszystkim proces obróbki po zbiorach, gradacja (stopień zmielenia) oraz leżakowanie bądź jego brak. Region i sposób uprawy również mają wpływ na finalny produkt, ale to wymienione wyżej czynniki – i ich różnorodne kombinacje – kształtują konkretny styl Yerba Mate, najczęściej ściśle powiązany z krajem pochodzenia. Zobacz, czym różnią się najważniejsze rodzaje Yerba Mate.

Rodzaje Yerba Mate według składu suszu

Klasyczna Yerba Mate i smakowe yerby z dodatkami

Pierwszy i najbardziej oczywisty podział „herbaty” Yerba Mate to segregacja na yerby klasyczne i yerby smakowe.

• Klasyczne Yerba Mate wytwarzane są wyłącznie z ostrokrzewu paragwajskiego – to 100% Ilex paraguariensis bez żadnych dodatków. Czysty smak Yerba Mate; uwielbiany przez koneserów rodzaj Yerba Mate.
• Smakowe Yerba Mate zawierają różnego rodzaju dodatki: widoczne gołym okiem kawałki kwiatów czy owoców, lecz najczęściej są to składniki nieuchwytne wizualnie: drobno cięte zioła, sproszkowana guarana, suszony imbir, a głównie: naturalne olejki eteryczne (ziołowe, owocowe i inne) lub sztuczne aromaty.

Ziołowa i/lub owocowa Yerba Mate jest doskonałym wyborem dla początkujących, którzy chcą oswoić się z tym południowoamerykańskim napojem bez odczuwalnej, intensywnej goryczy.

Yerba z gałązkami (con palo) i Yerba Mate despalada bez gałązek (sin palo)

Kolejny istotny podział dotyczy tego, które części rośliny zostały użyte przy produkcji. Podział Yerba Mate ze względu na zawartość gałązek:

• Yerba Mate con palo / tradicional – zawiera w składzie liście i gałązki ostrokrzewu.
• Yerba Mate sin palo / despalada – zawiera same liście (ewentualnie do 5% domieszki gałązek).

Hiszpańskie słowa con palo i despalada sin palo znaczą odpowiednio „z gałązkami” oraz „bez gałązek”.

Yerba Mate despalada zawiera mniej niż 5% gałązek, składając się głównie z liści, co daje intensywniejszy i bardziej gorzki smak. Liście Yerba Mate posiadają też największą zawartość kofeiny, stąd w naturalny sposób wynika większa moc suszy typu despalada.

Yerba Mate elaborada con palo, dzięki większej zawartości gałązek dłużej trzyma smak, posiada łagodniejszy profil i doskonale sprawdza się jako codzienny napój z dodatkiem kofeiny.

Yerba Mate elaborada?

Spotykam się czasem określeniem „yerba elaborada” używanym w kontekście opisu yerby z gałązkami. Mówienie „elaborada” zamiast „con palo” jest jednak drobnym błędem lingwistycznym, ponieważ to hiszpańskie słowo oznacza po prostu „wyprodukowana". Napis elaborada na paczce Yerba Mate znaczy, że susz przeszedł wszystkie etapy produkcji i jest gotowy do spożycia. Dopiero dopisek con palo lub sin palo określa typ suszu.

Poprawne określenia rodzajów Yerba Mate to: Yerba Mate elaborada con palo oraz Yerba Mate elaborada sin palo / elaborada despalada.

Zalety gałązek w suszu Yerba Mate con palo

Gałązki, choć zawierają znacznie mniej substancji aktywnych niż liście, spełniają kilka ważnych funkcji: łagodzą smak naparu Yerba Mate, przedłużają jego trwałość (wersja z gałązkami utrzymuje smak dłużej niż samoliściasta) i utrzymują strukturę suszu – co jest szczególnie ważne w przypadku mocno zmielonych rodzajów mate (Erva Mate Chimarrao).

Podział Yerba Mate według kraju pochodzenia

Kraj produkcji bardzo silnie wpływa na specyfikę danego suszu dlatego wszystkie Yerba Mate możemy posegregować następująco:

• yerby argentyńskie

• yerby paragwajskie

• yerby urugwajskie

• yerby brazylijskie

Argentyńska Yerba Mate

Najbardziej charakterystyczną cechą dla argentyńskich suszów jest stopień zmielenia. Argentyńska Yerba Mate to yerba grubo mielona, z niewielką lub wręcz znikomą zawartością pyłu.

W Argentynie produkuje się najczęściej wersje con palo, czyli z gałązkami – jest to lokalna klasyka gatunku, pita na co dzień.

Coraz popularniejsze są tu również wersje suave (z hiszp. „łagodna”) – o jeszcze grubszym cięciu, jeszcze mniejszej ilości pyłu i delikatniejszym smaku. Dlaczego ta wersja suszu jest tak lubiana? Argentyńczycy lubią pić mate od rana do wieczora, dużo i często, na co pozwala im łagodna w działaniu Yerba Mate suave. Łagodny smak jest tu również bardzo pożądany.

Argentyńska yerba to również despalady, które charakteryzują się większą mocą, intensywniejszym smakiem, lecz też szybszym wypłukiwaniem. Jest to doskonała opcja, gdy potrzebujesz szybko przyjąć więcej energii, w mniejszej ilości zalań.

Suszenie, leżakowanie i kolor suszu

Argentyńska Yerba Mate zawsze jest leżakowana – najczęściej około 12 miesięcy w wersjach standardowych, do 2 lat w wersjach selekcjonowanych (seleccion especial). Dawniej klasyczna yerba argentyńska suszona była tradycyjną metodą barbacua, jednak obecnie większość producentów oferuje Yerba Mate suszone gorącym powietrzem.

Listki mają jasny, bladozielony odcień, niekiedy z ciemniejszymi akcentami i brązowymi fragmentami mocniej wypieczonych liści. Jeżeli jest dodatek gałązek to są one zawsze jasnokremowe.

Profil smakowy

Argentyńskie susze posiadają sielskie siankowe nuty, słomkowe, orzechowe (orzech arachidowy, włoski, laskowy), drzewne; nierzadko pojawia się lekka roślinna kwaskowatość. Smak generalnie jest łagodny, choć nie pozbawiony charakterystycznej yerbowej goryczki.

W Argentynie produkuje się też wersje smakowe – owocowe, ziołowe, z guaraną – są zwykle łagodne w działaniu i świetnie sprawdzają się do popołudniowego parzenia.

Przykładowe marki: Amanda, Playadito, Rosamonte, CBSé, Taragüi

Paragwajska Yerba Mate

Stopień zmielenia paragwajskiej Yerba Mate jest zdecydowanie drobniejszy niż w przypadku argentyńskich typów. Mamy tutaj średnio lub drobno cięte liście i gałązki, ze sporą zawartością pyłu. Prawie 99% produkcji stanowią wersje con palo (tu nazywane tradicional). Wersje bez gałązek w Paragwaju praktycznie nie istnieją (poza kilkoma wyjątkami) – bazowa, paragwajska Yerba Mate jest już na tyle mocna, że samoliściasta wersja Yerba Mate despalada wydaje się tutaj zbędna.

Suszenie, leżakowanie i kolor suszu

Niemal wszystkie yerby paragwajskie suszone są dymem z ogniska, co w decydującym stopniu kształtuje ich finalny smak. Następnie leżakują one około 12 miesięcy, a wersje premium – do 18-24 miesięcy.

Susz paragwajski jest podobny kolorystycznie do argentyńskiego; od jasno i bladozielonych listków, przez ciemniejsze odcienie zieleni do pojedynczych, brązowych fragmentów. Jasna barwa wynika z długiego leżakowania, które przekłada się również na harmonię aromatów i smaku.

Profil smakowy

Paragwajskie susze charakteryzują dominujące nuty wędzone i dymne, suszona śliwka, niekiedy akcenty drzewne i delikatna kwaskowatość. Smak utrzymuje się długo dzięki drobnemu cięciu i dużej zawartości pyłu.

Paragwaj to światowa stolica tereré, czyli Yerba Mate „parzonej” zimną wodą lub lodowatym sokiem. Orzeźwiające, chłodne napary dobrze komponują się z owocami i ziołami – stąd ogromna popularność różnorodnych wersji smakowych paragwajskiej mate.

Najczęściej opierają się one na ziołach, gdzie prym wiedzie mięta, gdyż jej aromat szczególnie mocno orzeźwia. Często spotkamy tu też dodatek zioła boldo i burrito, lecz również suszone owoce i olejki eteryczne.

Przykładowe marki: Selecta, Pajarito, Campesino, Colon, Kurupi

Urugwajska Yerba Mate

Ciekawostką jest fakt, iż wszystkie urugwajskie Yerba Mate produkowane są w Brazylii, gdyż Urugwaj nie posiada własnych plantacji. Mimo to jest to kraj o najwyższym spożyciu yerby na głowę mieszkańca – około 10 kg rocznie! Stąd najbardziej popularne są tu paczki jednokilogramowe.

Urugwajski susz nazywa się tipo PU1 (tipo para Uruguay), co oznacza „typ na Urugwaj”. Składa się praktycznie z samych drobno i równomiernie ciętych liści, z naprawdę dużą zawartością pyłu; ewentualnie z minimalnym dodatkiem małych gałązek.

Leżakowanie i kolor suszu

Leżakowanie jest krótsze niż w Argentynie i Paragwaju – zazwyczaj tylko 6-9 miesięcy, co przekłada się na nieco ciemniejszy odcień zieleni. Pozostaje on jednak wciąż w charakterze blado-zielonego koloru.

Profil smakowy

Susz Urugwajski posiada bardzo charakterystyczny profil smakowy; kremowy, słodowo-zbożowy, chlebowy, niekiedy z nutami kwiecistej łąki i świeżo skoszonego siana. Zdecydowanie łagodny – nuty goryczkowe praktycznie są tu nieobecne.

Dzięki drobnemu cięciu i dużej ilości pyłu smak naparu utrzymuje się wyjątkowo długo – nawet przez 10-15 zalewek przy odpowiednim przyrządzeniu metodą tradycyjną.

Urugwajskie yerby smakowe posiadają głównie ziołowe dodatki; wyróżniają się one mnogością i różnorodnością ziół w poszczególnych mieszankach. Często są to lokalne, egzotyczne dla nas zioła, takie jak carnicera, carqueja, sarandí blanco. Lecz popularne są tu również takie dodatki smakowe jak zielona herbata, pu-erh czy suszony imbir.

Przykładowe marki: Baldo, Canarias, Sara, Del Cebador, El Moncayo

Brazylijska Yerba Mate

Brazylia wyróżnia się spośród wszystkich krajów produkcji Yerba Mate największą różnorodnością typów suszu. Warto omówić je każdy z osobna. Brazylijska Yerba Mate to mączysta chimarrao, brazylijskie terere oraz samoliściasta, zielona green mate.

Yerba Mate Chimarrao

Erva Mate Chimarrão to najbardziej charakterystyczny i wyróżniający się typ Yerba Mate z Brazylii. Pijana jest niemal wyłącznie na południu kraju, w krainie Gauchos (południowoamerykańscy pasterze bydła).

Chima charakteryzuje się mączystą strukturą oraz jaskrawym kolorem. Mamy tu głównie liście zmielone na soczyście zieloną mąkę. Gałązki obecne w chimarrão trzymają smak, lecz pełnią również rolę konstrukcyjną – bez nich przyrządzony tradycyjnie napar zamieniłby się w niepijalne błotko. Do picia yerby chimarrao przydadzą się specjalne akcesoria: bomba, czyli specjalna brazylijska bombilla oraz cuia, czyli specjalne naczynie z szerokim kołnierzem.

Leżakowanie i kolor suszu

Chimarrao posiada intensywnie, wręcz fluorescencyjnie zielony kolor, jaki nie posiada żadna inna Yerba Mate. Intensywnie żywozielony kolor chimarrao wynika z faktu, że susz pakowany jest zaraz po niezbędnej obróbce, bez żadnego leżakowania. Aby zachować tę wyjątkową świeżość, na eksport często wysyła się chimarrao w opakowaniach próżniowych vacuum. Jest to znakomicie skuteczna praktyka, tak iż nawet susze z przekroczonym terminem minimalnej trwałości przechowywane w vacuum nadal są świeże, posiadają soczysty kolor i wyraźny aromat.

Profil smakowy

Klasyczna Yerba Mate Chimarrao posiada świeży i łagodny, roślinny smak, niemal pozbawiony goryczkowych nut. Chima potrafi być wielowymiarowa, zaskakująca i zróżnicowana. Pojawiają się nuty żywozielone, trawiaste, łąkowe i kwietne, a także – zaskakująco – wafelkowe, ciasteczkowe i kremowe. Jej pozbawiony gorzkiego smaku profil plasuje ją na podium wysoce pożądanych, naturalnych naparów.

W Brazylii dominuje wersja klasyczna, bez dodatków. Wersje smakowe posiadają najczęściej owocowe lub owocowo-ziołowe dodatki; z anyżem, trawą cytrynową i koprem włoskim.

Przykładowe marki: Cultyvada, Rei Verde, Verdelandia, Barão

Susz Yerba Mate brazylijskie terere

Brazylijskie tereré spożywane jest głównie na północy Brazylii; wyraźnie różni się od chimarrão. Cięcie suszu jest grubsze, często z dużą zawartością gałązek – nawet do 60%! Gałązki są tu przede wszystkim nośnikiem smaku. Brazylijska Yerba Mate Tereré ma za zadanie chłodzić i pysznie smakować; niekoniecznie pobudzać kofeinowym działaniem w upalny dzień.

Leżakowanie i kolor suszu

Kolorystyka sięga od jasno kremowych gałązek, poprzez bladozielone listki, aż po ciemniejsze i żywsze w barwie blaszki. Sugeruje to zróżnicowany czas leżakowania.

Profil smakowy

Brazylijskie tereré to delikatna yerba stworzona do picia na zimno. Jej smak jest trawiasto-roślinny, dosyć świeży i roślinny, łagodny w smaku i działaniu, z minimalną, nienachalną goryczką. Spora zawartość gałązek daje nam łagodny aromat i delikatny smak liści Yerba Mate stanowiący intrygująca bazę dla ziołowo-owocowych dodatków.

Brazylijskie tereré pija się przede wszystkim w upalne dni, najczęściej z dodatkiem owoców i/lub świeżych ziół, by ochłodzić się i nawodnić. Stąd ogromna różnorodność Yerba Mate z dodatkami, które doskonale sprawdzają się w wersji z lodem, przyrządzane na zimno. Podstawę mieszanek smakowych prawie zawsze stanowi intensywna mięta, uzupełniana owocami (wiśnia, ananas, cytryna), a nawet aromatami przypominającymi napoje typu energy drink.

Przykładowe marki: Terra Mate, Laranjeiras, Barão

Yerba Mate brazylijska: Pura Folha / Mate Green

Samoliściasta yerba brazylijska – pura folia, dosłownie oznacza „sam liść”. W kraju swojego pochodzenia nie jest szczególnie popularna, choć zaczyna się pojawiać coraz częściej w lokalnej ofercie brazylijskich producentów Yerba Mate. Najwięcej tego typu towaru eksportuje się na zewnątrz, między innymi do Europy, gdzie znana jest jako mate verde lub mate green, co z kolei oznacza „zieloną” Yerba Mate.

Stopień zmielenia Green Mate jest szczególnie przyjazny w odbiorze przez osoby początkujące – to duże, grubocięte liście, czasem z minimalnym dodatkiem gałązek i śladową ilością pyłu.

Suszenie, leżakowanie i kolor suszu

Podobnie jak chimarrão, Pura Folha nie leżakuje, dlatego jej kolor jest intensywnie żywozielony. Wersja europejska (susz paczkowany w Europie) bywa o ton jaśniejsza, co wynika z kilkumiesięcznego okresu leżakowania podczas transportu i przepakowywania na Starym Kontynencie.

Mate Green suszona jest zawsze gorącym powietrzem, co pozbawia ją dymnych i wędzonych nut, na rzecz nut roślinnych i trawiastych.

Profil smakowy

Green Mate posiada świeżozielony, trawiasto-łąkowy smak, z przyjemną nutami chimarrão, czyli ciasteczkowymi i wafelkowymi akcentami. Jej smak bywa dosyć kremowy, lecz dla równowagi posiada, większą bądź mniejszą, dozę goryczki. Goryczkowy smak jest tu intrygującą przeciwwagą dla dominujących, słodowych nut.

W Brazylii dostępna wyłącznie w wersji klasycznej, czyli Pura Folha bez dodatków. Z kolei na rynku europejskim mamy do czynienia z dziesiątkami wersji smakowych, często z dużymi kawałkami owoców, ziół i przypraw.

Ciekawostka: yerba na wagę serwowana w większości polskich herbaciarni to niemal zawsze właśnie ten typ, Green Mate przepakowywany i wzbogacony dodatkami smakowymi w Europie.

Przykładowe marki z Brazylii: Paraná, Yacuy

Przykładowe marki z Polski: Mate Green

Zupełnie inny rodzaj Yerba Mate

Na koniec mam dla Ciebie jeszcze niespodziankę, czyli coś, co całkowicie odbiega od wszystkich dotychczas zaprezentowanych rodzajów Yerba Mate.

Yerba Mate tostado – prażona yerba

Napis tostado na yerbowym opakowaniu oznacza po prostu „prażone” – i dokładnie tak przygotowywany jest ten typ suszu Yerba Mate. Wypalone liście lub liście z gałązkami przyjmują kolor od jasnobrązowego do bardzo ciemnego brązu, zależnie od stopnia i metody prażenia.

Profil smakowy

Smak mate tostado odbiega całkowicie od typowej Yerba Mate – dominują wyraźne nuty kawy zbożowej, kakao, czasem wręcz czekolady.

Ten typ łączy dwa kraje: Paragwaj i Brazylię, lecz spożywany jest tam zupełnie inaczej. W Paragwaju pija się go rano, na ciepło, zaparzony jedynie gorącą wodą lub w połączeniu z mlekiem. W Brazylii – szczególnie na gorących plażach Rio de Janeiro – mieszany jest z rozmaitymi syropami smakowymi i serwowany na zimno w formie gotowego koktajlu czy lekko kofeinowego drinka.

My szczególnie polecamy wersję mate latte: napar najpierw zalewa się gorącą wodą, a potem dolewa się mleka – to zaiste warty grzechu rarytas!

Jaką Yerba Mate wybrać?

Świat yerbowych suszów jest szeroki i niezwykle różnorodny. Różnice między typami potrafią być zaskakujące – dlatego warto próbować, eksperymentować i szukać własnego ideału, gdyż – jak widać po tym artykule – Yerba Mate nie ma jednego smaku.

Jeśli kiedyś yerba Ci nie posmakowała, to nie znaczy, że każda yerba jest niesmaczna. Po prostu trafiłeś/aś na rodzaj, który nie jest w Twoim guście. „Herbata” Yerba Mate ma jednak tak wszechstronne i cudownie działanie na ciało człowieka, że nie warto się zrażać pierwszym nietrafionym smakiem. Jest tak wiele możliwości, wiele smaków i rodzajów Yerba Mate! Zachęcam z całego serca do samodzielnego testowania i poznawania różnych oblicz ostrokrzewu paragwajskiego. Warto!

Niezależnie od wybranego rodzaju Yerba Mate, każdy susz posiada właściwości pobudzające, choć o różnym natężeniu – dzięki temu przewodnikowi, możesz wybrać świadomie mocniejszą bądź słabszą opcję. Prozdrowotne właściwości Yerba Mate są również zbliżone w przypadku różnych rodzajów suszy, ponieważ każdy z nich pochodzi z tej samo rośliny – Ilex paraguariensis. Jaka jest najlepsza Yerba Mate? Najlepiej wybrać taki rodzaj Yerba Mate, który Ci najbardziej smakuje!

Wolisz posłuchać o rodzajach Yerba Mate? Zobacz FILM

Nagrałem również film o tym samym temacie: Rodzaje Yerba Mate — poznaj podstawowe typy yerby (20 min)

Mam nadzieję, że ten materiał będzie dla Ciebie pomocny i inspirujący.

Daj znać w komentarzu!

Yerbowe FAQ dla początkujących

Jak przygotować Yerba Mate? Przygotowanie naparu w 4 krokach

Krok 1. Nasypanie suszu

Wsyp Yerba Mate do naczynia (najlepiej ok. 2/3 jego objętości), przykryj wylot dłonią i odwróć naczynie do góry nogami, potrząsając kilkakrotnie.

Krok 2. Usypanie kopczyka

Przechyl naczynie pod kątem 45°, tak żeby susz ułożył się po jednej stronie, tworząc "górkę".

Krok 3. Zalanie wodą

Wlej ciepłą wodę (nie wrzącą!) w wolną przestrzeń między suszem a ścianką naczynia. Następnie włóż bombillę w to samo miejsce. Optymalna temperatura wody do zaparzania Yerba Mate wynosi 70–80°C.

Krok 4. Odczekaj i gotowe!

Odstaw na ok. 2–3 minuty, dolej jeszcze trochę wody i możesz pić. Tak przygotowaną mate możesz zalewać wielokrotnie, aż wypłucze się smak.

Pamiętaj: nie mieszaj bombillą — to może zapchać filtr!

W jakim naczyniu przygotować Yerba Mate?

Sami do picia yerby najczęściej używamy tykwy, naczynek Palo Santo lub szklanych naczyń glassanto. Lecz nie jest to niezbędne wyposażenie Mateisty. Na początek wystarczy zwykły kuchenny kubek, w których skutecznie przyrządzisz większość rodzajów Yerba Mate. Natomiast do tradycyjnego picia yerby będziesz potrzebować bombilli, która skutecznie oddzieli napar od yerbowych fusów.

Co to jest „Herbata" Yerba Mate?

Klasyczna Yerba Mate to napar z liści ostrokrzewu paragwajskiego znany z wyjątkowych właściwości zdrowotnych. Yerba Mate wyróżnia duża zawartość kofeiny — jej właściwości pobudzające porównuje się z działaniem kawy i przez to „Herbata" Yerba Mate stanowi fantastyczną alternatywę dla osób potrzebujących codziennej dawki zdrowej energii.

Krótka historia Yerba Mate

Wszystko zaczęło się wśród lasów Ameryki Południowej, wśród ludzi z plemienia Guarani, którzy jako pierwsi zaczęli pić yerbę. To właśnie Indianie Guarani jako pierwsi odkryli tajemnicę liści ostrokrzewu paragwajskiego. Według legendy bogowie podarowali im caá mate — napój dający siłę i jasność umysłu. Słowo indiańskie caá mati oznaczało po prostu „napar z ziela”, a z biegiem czasu przekształciło się w nazwę, którą znamy dziś. Nazwa „Yerba Mate” pochodzi bowiem od połączenia rdzennego słowa indiańskiego mati oraz przekształconego łacińskiego słowa herba — czyli „ziele, roślina”.

Gdy w XVI wieku na kontynent przybyli Europejczycy, szybko ulegli urokowi tego wyjątkowego napoju. Jezuici zaczęli uprawiać ostrokrzew na plantacjach i eksportować go po całym kontynencie. Dzięki swojej zawartości kofeiny yerba dodawała energii, ale bez nerwowości typowej dla kawy — co czyniło ją cenniejszą od złota w oczach podróżników i żołnierzy.

Z czasem napar Yerba Mate przeistoczył się w napój narodowy Argentyny, Urugwaju i Paragwaju. Z racji pochodzenia samego suszu, narodziło się określenie „herbata paragwajska”, którym posługiwali się Europejczycy nieznający samej yerby.

Dziś Yerba Mate na świecie zyskuje coraz więcej miłośników, zachwyconych nie tylko jej smakiem, ale i bogactwem właściwości Yerba Mate — naturalnym pobudzeniem, antyoksydantami i wyjątkowym smakiem „zielonego złota plemienia Guarani”.

Żródła fotografii:

Materiały własne Don Sorbero ©